Awe Cemre

Kayısı Çekirdeği Yağı Rehberi Malatya'nın bademsi yağı

Kayısı çekirdeği yağı nedir sorusunun cevabı, bitkinin kendisiyle başlıyor. Kayısının kimliği, yağın lezzeti ve Anadolu kültüründeki yeri bu kılavuzda kısa notlarla anlatılıyor.

Bir bakışta

Kayısı çekirdeği içi

Yağın elde edildiği kısım.

Yumuşak, bademsi

Lezzetinin karakteri.

Serin ve karanlık

Kapağı kapalı, kendi şişesinde saklanır.

Bir şişede bir tarla

Bir tohumun, çekirdeğin ya da meyvenin yağı, bitkinin yeni filiz için ayırdığı yedektir; sıkım bu yağı ayırıp şişeye taşır. Aynı yağlar kuşaklardır sofralarda ve mutfak geleneklerinde yer alır.

1

Kimlik ve lezzet profili

Kayısı çekirdeği yağı nedir, tadı nasıldır?

Kayısı çekirdeği yağı, gülgiller ailesinden kayısı ağacının meyve çekirdeği içinden sıkımla elde edilen, açık sarı bir sıvı yağdır. Lezzeti yumuşak, hafif tatlı ve bademi andırır.

Kimlik kartı

YumuşakBademsiHafif tatlıHafif

Botanik adı

Prunus armeniaca L.

Ailesi

Rosaceae (gülgiller)

Kullanılan kısım

Çekirdek içi

Elde etme

Sıkım

Görünüm

Açık sarı

Kıvam

Akışkan, ince

Başlıca yağ asitleri

Oranlar çeşide, hasada ve yetiştiği bölgeye göre değişir. Bu yüzden burada başlıca yağ asitlerinin yalnızca adları verilir.

Oleik asitOmega-9, tekli doymamış
Linoleik asitOmega-6, çoklu doymamış
Palmitik asitDoymuş

Kayısı çekirdeği yağında oleik asit baskındır; bileşimi ve lezzeti aynı ailedeki badem yağına yakındır.

100 g'daki bileşim

  • Toplam yağ100 g
  • Enerji≈ 884 kcal
  • Doymuş yağ asitleri≈ 6 g
  • Tekli doymamış yağ asitleri≈ 60 g
  • Çoklu doymamış yağ asitleri≈ 29 g

Kaynak: USDA FoodData Central (SR Legacy). Değerler yuvarlanmıştır; çeşide, hasada ve üretim yöntemine göre değişebilir.

2

Sofralar ve kültür

Kayısı çekirdeği yağı hangi sofralarda ve geleneklerde anılır?

Kayısı Anadolu'nun, özellikle Malatya'nın simge meyvesidir; kurusu, pestili ve çekirdeğiyle mutfakta geniş yer tutar.

Öne çıkan

Kayısı hasadı

Malatya'da yaz ortasındaki kayısı hasadında meyveler damlarda ve tarlalarda güneşte kurutulur; şehir bu dönemde turuncuya bürünür.

Bahar

Kayısı ağaçları mart sonunda beyaz-pembe çiçeklerle açar.

Çekirdek

Kayısı çekirdeği kırılarak içi ayrılır; tatlı çekirdek içi bazı yörelerde çerez olarak bilinir.

Tatlı

Kuru kayısı, içine kaymak doldurulan kayısı tatlısıyla Anadolu sofralarının tanıdık tatlarındandır.

3

Lezzet ve koku arkadaşları

Kayısı çekirdeği yağı hangi lezzetlerle uyum kurar?

Kayısı çekirdeği yağının bademsi lezzeti kuru kayısı, bal, yulaf ve badem içiyle uyum kurar. Buradaki uyum yalnızca lezzetlerin birbirini tamamlaması anlamındadır.

Kuru kayısı

Meyve

Aynı meyveden bir ikili.

Bal

Tatlı

Sıcak ve tatlı bir eşlik.

Yulaf

Tahıl

Sade ve doyurucu bir taban.

Badem

Kuruyemiş

Aynı aileden bir tamamlayıcı.

Bu bölümdeki eşleşmeler yalnızca lezzet uyumunu anlatır; tarif ve ölçü verilmez, kullanım için ürün etiketi esas alınır.

4

Tazeliği korumak için

Kayısı çekirdeği yağı nasıl saklanmalıdır?

  • Kapak her kullanımdan sonra hemen kapatılmalıdır.
  • Serin ve doğrudan güneş görmeyen bir yerde saklanmalıdır.
  • Yağ kendi koyu cam şişesinde tutulmalıdır.
  • Isı kaynaklarından uzak tutulmalıdır.
  • Açıldıktan sonra etiketteki süre içinde tüketilmesi önerilir.
5

Gönül rahatlığıyla kullanım

Kayısı çekirdeği yağı tüketirken nelere dikkat edilmelidir?

  • Kullanım şekli ve miktarı için ürün etiketindeki talimat esas alınmalıdır.
  • Acılaşmış ya da kokusu değişmiş yağ tüketilmemelidir.
  • Kabuklu yemiş alerjisi olanlar tüketmeden önce dikkat etmelidir.
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, çocuklarda ya da düzenli ilaç kullanımında takviye amaçlı tüketimden önce hekime danışılmalıdır.
  • Çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

Küçük bir şişe, uzun bir mevsim

Kayısı çekirdeği yağı, Malatya'nın turuncu yazlarından gelen bademsi bir lezzettir. Diğer yağların kılavuzları da blogda yer alıyor.

Kaynaklar

  1. Frank D. Gunstone (ed.). Vegetable Oils in Food Technology: Composition, Properties and Uses, 2. baskı. Wiley-Blackwell, 2011.
  2. Fereidoon Shahidi (ed.). Bailey's Industrial Oil and Fat Products, 7. baskı. Wiley, 2020.
  3. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central, SR Legacy (kayısı çekirdeği yağı kaydı).
  4. Türk Patent ve Marka Kurumu. Coğrafi İşaretler Portalı: Malatya Kayısısı.