Awe Cemre

Susam Yağı Rehberi Kapısını açan küçük tohum

Susam yağı nedir sorusunun cevabı, bitkinin kendisiyle başlıyor. Susamın kimliği, yağın lezzeti ve Anadolu kültüründeki yeri bu kılavuzda kısa notlarla anlatılıyor.

Bir bakışta

Susam tohumları

Yağın elde edildiği kısım.

Fındıksı, hafif tatlı

Lezzetinin karakteri.

Serin ve karanlık

Kapağı kapalı, kendi şişesinde saklanır.

Bir şişede bir tarla

Bir tohumun, çekirdeğin ya da meyvenin yağı, bitkinin yeni filiz için ayırdığı yedektir; sıkım bu yağı ayırıp şişeye taşır. Aynı yağlar kuşaklardır sofralarda ve mutfak geleneklerinde yer alır.

1

Kimlik ve lezzet profili

Susam yağı nedir, tadı nasıldır?

Susam yağı, susamgiller ailesinden susam bitkisinin tohumlarından sıkımla elde edilen, açık sarı ile altın sarısı arası bir sıvı yağdır. Lezzeti fındıksı ve hafif tatlıdır; kavrulmuş tohumdan sıkılanı daha koyu ve yoğundur.

Kimlik kartı

FındıksıHafif tatlıKavrulmuşYumuşak

Botanik adı

Sesamum indicum L.

Ailesi

Pedaliaceae (susamgiller)

Kullanılan kısım

Tohumlar

Elde etme

Sıkım

Görünüm

Açık sarı ile altın sarısı arası

Kıvam

Akışkan

Başlıca yağ asitleri

Oranlar çeşide, hasada ve yetiştiği bölgeye göre değişir. Bu yüzden burada başlıca yağ asitlerinin yalnızca adları verilir.

Linoleik asitOmega-6, çoklu doymamış
Oleik asitOmega-9, tekli doymamış
SesaminTohuma özgü lignan

Susam yağında linoleik ve oleik asit dengeli oranlarda bulunur; tohuma özgü sesamin gibi lignanlar da yağın bileşiminde yer alır.

100 g'daki bileşim

  • Toplam yağ100 g
  • Enerji≈ 884 kcal
  • Doymuş yağ asitleri≈ 14 g
  • Tekli doymamış yağ asitleri≈ 40 g
  • Çoklu doymamış yağ asitleri≈ 42 g

Kaynak: USDA FoodData Central (SR Legacy). Değerler yuvarlanmıştır; çeşide, hasada ve üretim yöntemine göre değişebilir.

2

Sofralar ve kültür

Susam yağı hangi sofralarda ve geleneklerde anılır?

Susam Anadolu mutfağında tahin ve simitle özdeşleşir; susam yağı ise bu tanıdık lezzeti sıvı hâlde taşır.

Öne çıkan

Tahin ve simit

Kavrulmuş susamdan yapılan tahin, tahin-pekmez ikilisi ve susamlı simit Anadolu sofralarının en tanıdık tatlarındandır.

Hasat

Susam yaz sonunda, kapsüller açılmadan biçilir ve demetler hâlinde dik kurutulur.

Doğu mutfağı

Kavrulmuş susam yağı Doğu Asya mutfaklarında yemeklere son anda eklenen bir koku olarak bilinir.

Helva

Tahin helvası susamın Anadolu'daki en eski tatlı biçimlerinden biridir.

3

Lezzet ve koku arkadaşları

Susam yağı hangi lezzetlerle uyum kurar?

Susam yağının fındıksı lezzeti pekmez, sebze sotesi, soya sosu ve zencefille uyum kurar. Buradaki uyum yalnızca lezzetlerin birbirini tamamlaması anlamındadır.

Pekmez

Tatlı

Tahin-pekmezin tanıdık eşi.

Sebze sotesi

Sebze

Sıcak tabağa son dokunuş.

Soya sosu

Tuzlu

Doğu mutfağının klasik ikilisi.

Zencefil

Baharat

Canlı ve sıcak bir eşlik.

Bu bölümdeki eşleşmeler yalnızca lezzet uyumunu anlatır; tarif ve ölçü verilmez, kullanım için ürün etiketi esas alınır.

4

Tazeliği korumak için

Susam yağı nasıl saklanmalıdır?

  • Kapak her kullanımdan sonra hemen kapatılmalıdır.
  • Serin ve doğrudan güneş görmeyen bir yerde saklanmalıdır.
  • Yağ kendi koyu cam şişesinde tutulmalıdır.
  • Isı kaynaklarından uzak tutulmalıdır.
  • Açıldıktan sonra etiketteki süre içinde tüketilmesi önerilir.
5

Gönül rahatlığıyla kullanım

Susam yağı tüketirken nelere dikkat edilmelidir?

  • Kullanım şekli ve miktarı için ürün etiketindeki talimat esas alınmalıdır.
  • Acılaşmış ya da kokusu değişmiş yağ tüketilmemelidir.
  • Susam alerjisi olanlar tüketmemelidir.
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, çocuklarda ya da düzenli ilaç kullanımında takviye amaçlı tüketimden önce hekime danışılmalıdır.
  • Çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

Küçük bir şişe, uzun bir mevsim

Susam yağının fındıksı lezzeti, tahin, simit ve helvayla süren eski bir geleneğin parçasıdır. Diğer yağların kılavuzları da blogda yer alıyor.

Kaynaklar

  1. Frank D. Gunstone (ed.). Vegetable Oils in Food Technology: Composition, Properties and Uses, 2. baskı. Wiley-Blackwell, 2011.
  2. Fereidoon Shahidi (ed.). Bailey's Industrial Oil and Fat Products, 7. baskı. Wiley, 2020.
  3. Codex Alimentarius. CXS 210-1999 Standard for Named Vegetable Oils.
  4. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central, SR Legacy (susam yağı kaydı).