Awe Cemre

Zeytinyağı Rehberi Akdeniz sofrasının temel taşı

Zeytinyağı nedir sorusunun cevabı, bitkinin kendisiyle başlıyor. Zeytinin kimliği, yağın lezzeti ve Akdeniz kültüründeki yeri bu kılavuzda kısa notlarla anlatılıyor.

Bir bakışta

Zeytin meyvesi

Yağın elde edildiği kısım.

Meyvemsi, hafif acı

Lezzetinin karakteri.

Serin ve karanlık

Kapağı kapalı, kendi şişesinde saklanır.

Bir şişede bir tarla

Bir tohumun, çekirdeğin ya da meyvenin yağı, bitkinin yeni filiz için ayırdığı yedektir; sıkım bu yağı ayırıp şişeye taşır. Aynı yağlar kuşaklardır sofralarda ve mutfak geleneklerinde yer alır.

1

Kimlik ve lezzet profili

Zeytinyağı nedir, tadı nasıldır?

Zeytinyağı, zeytin ağacının meyvesinden yalnızca mekanik yöntemlerle elde edilen, yeşilimsi ile altın sarısı arası bir sıvı yağdır. Lezzeti çeşide ve hasada göre meyvemsi, otsu, hafif acı ve boğazda hafif yakıcı olabilir.

Kimlik kartı

MeyvemsiOtsuHafif acıHafif yakıcı

Botanik adı

Olea europaea L.

Ailesi

Oleaceae (zeytingiller)

Kullanılan kısım

Meyve

Elde etme

Mekanik sıkım (soğuk sıkım ya da sızma)

Görünüm

Yeşilimsi ile altın sarısı arası

Kıvam

Akışkan; soğukta bulanıklaşabilir

Başlıca yağ asitleri

Oranlar çeşide, hasada ve yetiştiği bölgeye göre değişir. Bu yüzden burada başlıca yağ asitlerinin yalnızca adları verilir.

Oleik asitOmega-9, tekli doymamış
Linoleik asitOmega-6, çoklu doymamış
Palmitik asitDoymuş

Zeytinyağında tekli doymamış oleik asit baskındır; soğukta görülen bulanıklık doğaldır ve oda sıcaklığında kaybolur.

100 g'daki bileşim

  • Toplam yağ100 g
  • Enerji≈ 884 kcal
  • Doymuş yağ asitleri≈ 14 g
  • Tekli doymamış yağ asitleri≈ 73 g
  • Çoklu doymamış yağ asitleri≈ 11 g

Kaynak: USDA FoodData Central (SR Legacy). Değerler yuvarlanmıştır; çeşide, hasada ve üretim yöntemine göre değişebilir.

2

Sofralar ve kültür

Zeytinyağı hangi sofralarda ve geleneklerde anılır?

Zeytinyağı Ege ve Akdeniz mutfağının temelidir; "zeytinyağlılar" adıyla ayrı bir yemek ailesine adını verir.

Öne çıkan

Zeytinyağlılar

Enginar, barbunya, yaprak sarma ve taze fasulye gibi zeytinyağlı yemekler Anadolu sofralarında soğuk servis edilen ayrı bir gelenek oluşturur.

Hasat

Zeytin hasadı sonbahar ve kış başında yapılır; Ege köylerinde hasat dönemi ortak bir iş ve buluşma zamanıdır.

Kahvaltı

Zeytinyağı Anadolu kahvaltısında ekmeğe, peynire ve kekiğe eşlik eden tanıdık bir tattır.

Barış simgesi

Zeytin dalı Antik Çağ'dan bu yana barışın ve bereketin simgesi olarak kullanılır.

3

Lezzet ve koku arkadaşları

Zeytinyağı hangi lezzetlerle uyum kurar?

Zeytinyağının meyvemsi lezzeti domates, limon, kekik ve taze ekmekle dengeli bir uyum kurar. Buradaki uyum yalnızca lezzetlerin birbirini tamamlaması anlamındadır.

Domates

Sebze

Yaz sofrasının en tanıdık eşi.

Limon

Narenciye

Taze ve ekşimsi bir denge.

Kekik

Ot

Kahvaltının klasik ikilisi.

Taze ekmek

Hamur işi

En sade eşleşme.

Bu bölümdeki eşleşmeler yalnızca lezzet uyumunu anlatır; tarif ve ölçü verilmez, kullanım için ürün etiketi esas alınır.

4

Tazeliği korumak için

Zeytinyağı nasıl saklanmalıdır?

  • Kapak her kullanımdan sonra hemen kapatılmalıdır.
  • Serin ve doğrudan güneş görmeyen bir yerde saklanmalıdır.
  • Yağ kendi koyu cam şişesinde tutulmalıdır.
  • Isı kaynaklarından uzak tutulmalıdır.
  • Açıldıktan sonra etiketteki süre içinde tüketilmesi önerilir.
5

Gönül rahatlığıyla kullanım

Zeytinyağı tüketirken nelere dikkat edilmelidir?

  • Kullanım şekli ve miktarı için ürün etiketindeki talimat esas alınmalıdır.
  • Acılaşmış ya da kokusu değişmiş yağ tüketilmemelidir.
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, çocuklarda ya da düzenli ilaç kullanımında takviye amaçlı tüketimden önce hekime danışılmalıdır.
  • Çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

Küçük bir şişe, uzun bir mevsim

Zeytinyağının meyvemsi lezzeti, Akdeniz sofralarının ve Anadolu mutfağının tanıdık bir parçasıdır. Diğer yağların kılavuzları da blogda yer alıyor.

Kaynaklar

  1. Frank D. Gunstone (ed.). Vegetable Oils in Food Technology: Composition, Properties and Uses, 2. baskı. Wiley-Blackwell, 2011.
  2. Fereidoon Shahidi (ed.). Bailey's Industrial Oil and Fat Products, 7. baskı. Wiley, 2020.
  3. Codex Alimentarius. CXS 33-1981 Standard for Olive Oils and Olive Pomace Oils.
  4. Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26).
  5. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central, SR Legacy (zeytinyağı kaydı).
  6. International Olive Council. Trade Standard Applying to Olive Oils and Olive Pomace Oils (sınıflandırma ve tanımlar).